loader gif

Artikel: Deeltjesversneller laat binnen twee jaar zijn “pareltjes” zien.

Door Itam van Teeseling

UTRECHT – De LHC-deeltjesversneller van CERN in Zwitserland zal naar schatting binnen twee jaar gewenste resultaten opleveren. Volgens wetenschappelijk directeur van CERN, Jos Engelen, is het mogelijk dat zelfs het Higgs-deeltje in deze tweejarige periode gevonden zal worden. Het is voor de moderne natuurkunde van groot belang dat dit elementaire deeltje opduikt, omdat het een verklaring zou kunnen geven voor het bestaan van massa en zwaartekracht.

Naast de 6 miljard euro die de bouw van de deeltjesversneller heeft gekost krijgt CERN  nu jaarlijks zo’ n 650 miljoen euro om het apparaat te laten werken en uit te bouwen. Dat het project dus resultaat moet opleveren staat buiten kijf: “De geruchten op internet dat onze machine misschien geen resultaten zou opleveren, of in ieder geval niet de gewenste, moet je niet geloven. Het staat voor mij vast dat de deeltjesversneller verklaringen gaat geven voor een aantal belangrijke vragen in de natuurkunde, of dit nou met behulp van het Higgs-deeltje is of niet”, aldus Engelen.

Naast de hoge kosten van de LHC (Large Hadron Collider) is er ook haast met goede resultaten vanwege een concurrerende deeltjesversneller. Deze machine, genaamd Tevatron, is in handen van het bedrijf Fermilab en staat in Chicago. De Tevatron is al langer in werking dan de LHC en heeft ook als een van de belangrijkste doelen het vinden van het Higgs-deeltje. Volgens Engelen is er zeker sprake van een prestigekwestie: “Uiteraard is de wetenschap belangrijker dan prestige, maar ik zou het toch wel erg fijn vinden als wij dat deeltje eerder vonden”.

Dat de LHC vanwege een defect deze week pas weer kan draaien in het voorjaar van 2009, stoort Engelen niet zo heel erg: “De kans dat Fermilab het deeltje eerder vindt dan wij is vrij klein. Het deeltje is namelijk heel zwaar en om het te vinden is een krachtige deeltjesversneller nodig. De Tevatron is op de LHC na de krachtigste ter wereld, maar niet krachtig genoeg om het hele energiespectrum van het deeltje te vangen. De LHC is daarentegen zo gebouwd dat wij wel het hele spectrum kunnen onderzoeken”.

Ook wat geld betreft is dit defect geen groot probleem. “Zulke incidenten zijn min of meer ingecalculeerd, we zijn er qua financiën niet vanuit gegaan dat zo’n ongelooflijk complex apparaat in één keer goed werkt. Het was eigenlijk meer een psychologische klap. We waren in zo’n euforische stemming over dat het apparaat in de eerste week zo goed werkte, dat dit toch wel een klap in ons gezicht was ja”.

Als alles goed gaat  zal de LHC nog zeker elf jaar zijn werk kunnen doen volgens Engelen. In de tussentijd zal het apparaat ook nog enkele upgrades krijgen om mee te gaan met zijn tijd. Maar volgens Engelen is dan de belangrijkste ontdekking, het Higgs-deeltje, allang een feit. En kunnen natuurkundigen eindelijk verder met het ontwikkelen van de moderne natuurkunde.

—-

“Echte wetenschap moet meetbaar zijn”

Door Itam van Teeseling

 

René Munnik is bijzonder hoogleraar in de wijsbegeerte op de Universiteit Twente. Een van zijn expertises is techniek- en milieufilosofie. Aan hem de vraag waarom mensen bereid zijn om zoveel geld in een project als de LHC-deeltjesversneller te steken.

Er is meer dan zes miljard euro in de bouw van de LHC-deeltjesversneller gestoken en de media stonden er bol van. Maar er werd vooral geschreven over de technische aspecten en de dramatische gevolgen die het apparaat met zich mee zou kunnen brengen. Waarom wordt er zo weinig gesproken over wat de mensheid heeft aan dit peperdure onderzoek naar de oorsprong van het bestaan?
“Ik denk omdat veel van de theorieën achter dit onderzoek eigenlijk al vrij lang bestaan. Dit onderzoek is in feite een onderzoek naar de grondvorm van materie. Maar de ideeën over wat materie precies is bestaan al langer. Je zou misschien zelfs kunnen zeggen dat Pythagoras rond 550 voor Christus al bezig was met dit vraagstuk door te stellen dat alles bestaat uit getallen. Alles is meetbaar. En dat is dus waar de huidige natuurkunde zich nu mee bezighoudt, het meten van bestaande theorieën.
En wat het nut van deze experimenten betreft, het zal toch zo zijn dat “de man op straat” niet wakker zal liggen van de resultaten van dit onderzoek.”

Hoe komt het dan dat er zoveel geld in dit project wordt gestoken terwijl dit project toch weer niet zo veel belang heeft voor, laten we zeggen, de mensheid?
Het is altijd zo geweest dat wetenschappen als natuurkunde en biologie het meeste geld binnenhalen. Je ziet het ook in de kranten. Als je bijvoorbeeld op zaterdag de wetenschapskaternen bekijkt, zie je over het algemeen alleen maar artikelen over natuurkunde en biologie en veel minder over bijvoorbeeld geschiedenis of sociologie. Dit heeft denk ik te maken met het idee van wat wetenschap is. Over het algemeen is de norm voor “echte” wetenschap dat er in gemeten kan worden, dat theorieën wiskundig onderbouwd kunnen worden en dat er voorspellingen kunnen worden gedaan. Bij wetenschappen waar deze aspecten minder naar voren komen zal er altijd wetenschappelijke twijfel zijn. Kijk maar eens naar de psychologie. De psychologie bouwde begin vorige eeuw vooral op de leer van Freud, die over het algemeen bestond uit niet meetbare theorieën. In de wetenschap werd dit ook niet geheel serieus genomen. Maar nu, sinds de komst van allerlei testen zoals bijvoorbeeld hersenscans kan er veel meer concreet bewezen worden, waardoor de psychologie nu een volwaardige wetenschap is. Dit is dus ook het geval bij de deeltjesversneller, ze willen gewoon nog niet bewezen theorieën bewijzen. En de politiek is blijkbaar bereid om hier geld aan uit te geven.

Denkt u dat de onderzoeken nog baanbrekende nieuwe inzichten zullen opleveren voor de filosofie?
Ik denk het niet. Eigenlijk is alles wel zo’n beetje uitgedacht in de wereld, nieuwe filosofieën zullen niet snel meer ontstaan. Maar aan de andere kant, je weet vaak nooit van tevoren wat er bij een onderzoek uitkomt. Er zijn in het verleden vaak genoeg ontdekkingen geweest die de wereld bijna letterlijk op hun kop hebben gezet, neem bijvoorbeeld de ontdekking van Galileo Galilei, die waarnam dat de aarde niet het centrum van het universum was. Terwijl men voorheen dacht dat dit wel het geval was. Dat heeft veel doen veranderen in de wereld.

“De levensvragen zullen altijd blijven bestaan”

Door Itam van Teeseling

 

Ruud Welten is doctor in de wijsbegeerte en geeft les aan de Universiteit van Tilburg, Rotterdam en de Vrije Universiteit in Amsterdam. Metafysica,  de filosofietak die vragen over het bestaan stelt, is een van zijn expertises. Aan hem de vraag wat onderzoeken naar elementaire deeltjes zouden kunnen betekenen voor het bestaan van de mensheid.

Leven experimenten als deze, naar de oorsprong van het leven, een beetje onder filosofen?
“Filosofie bestaat uit vele takken, dus ik denk dat dat niet echt het geval zal zijn. Uiteraard zal het in de wetenschapsfilosofie wel behandeld worden.”

Wat betekenen zulk soort onderzoeken voor religie?
“Het is zo dat als je de vraag stelt hoe de oerknal is ontstaan, dat dit eigenlijk bijna een religieuze vraag is. Zo’n wetenschappelijk onderzoek gaat niet over het ontwikkelen van medicijnen of het ontwikkelen van nieuwe technologieën, maar gaat over de oorsprong van het bestaan. Net als in de religie worden er bij zo’n onderzoek vragen over het leven opgeroepen.“

Maar zou de uitkomst van dit onderzoek (er wordt immers gezocht naar het zogenaamde “God-deeltje”) niet een verandering teweeg kunnen brengen in de manier waarop mensen denken over het bestaan?
“Ik denk het niet. Ten eerste zal nooit bewezen kunnen worden dat, wat er ook uit dit onderzoek voortkomt, dit geen werk van een God zou kunnen zijn. Dit is een argument dat altijd gebruikt zou kunnen worden. Daarnaast levert dit onderzoek geen antwoorden over het dagelijks leven op. Als de gewone man op straat denkt dat dit ongelooflijk dure project van zes miljard euro zo belangrijk is dat het antwoorden op levensvragen zal gaan beantwoorden, dan is dat denk ik een misvatting.

De onderzoeken met de LHC-deeltjesversneller hebben onder andere als doel de klassieke natuurkunde en de moderne natuurkunde samen te brengen tot een allesomvattende theorie. Een grote kanshebber om een allesomvattende theorie te zijn is de snaartheorie, het idee dat alles en iedereen bestaat uit snaren van energie. Verandert zelfs dit idee niks aan ons zelfbeeld?
“Mensen blijven mensen, ongeacht of ze nu uit snaartjes energie bestaan. Ze zullen altijd gevoelens blijven hebben en gewoon doorgaan met hun leven. Daarnaast zullen ze ook altijd met dezelfde levensvragen blijven rondlopen, want het grootste deel van deze vragen zal onbeantwoord blijven, zelfs als deze snaartheorie blijkt te kloppen.  Je zou kunnen zeggen dat de titel “ allesomvattende theorie” ook eigenlijk wat misplaatst is. Zo’n theorie bevat geen antwoorden op vragen als waarom leven wij?
Wat deze onderzoeken bij mij oproepen is het idee dat het niet veel zal veranderen voor het bestaan zelf, maar dat het vooral in de wetenschap voor verandering zal gaan zorgen.

© 2018

Website by Bureau Beeldrijm